Deze website maakt gebruik van full screen foto’s. Het beste kunt u deze website bekijken in landscape.

Laatste Nieuws

Realtime inzicht in schoonmaak met HIMS-app!

Kent u dat? De productietijd zit erop voor vandaag, het productiepersoneel inclusief het bedrijfsmanagement verlaat het pand en de schoonmaakploeg gaat aan de slag. Wat er vervolgens in de productieruimte gebeurt, waar de schoonmaakmedewerkers tegenaan lopen, wat er beter kan, daarop heeft u als management weinig of geen zicht. De nieuwe HIMS-app, die komend voorjaar beschikbaar komt, maakt het managen van de schoonmaak binnen een bedrijf nog beter beheersbaar. Deze app heeft als voordeel dat het management niet ter plaatse bij de schoonmaak aanwezig hoeft te zijn, maar het wél op ieder gewenst moment op afstand kan volgen.

Domotica voor productiebedrijf
Enkele jaren geleden ontwikkelde en introduceerde Eco2Clean voor haar klanten het Hygiene Information Management System (HIMS), een software tool dat op een gestructureerde, efficiënte en daarmee kostenbesparende wijze alle schoonmaakactiviteiten en de daaraan verbonden kwaliteitseisen en kostenpatronen met elkaar in verband brengt. Van daaruit is vervolgens de appversie van HIMS ontwikkeld. Daarmee kan à la minute worden gezien wat er niet goed gaat in de fabriek.

Medewerkers van productie en schoonmaak die elkaar bijna niet treffen maar wel nodig hebben, kunnen met deze app nog eenvoudiger en sneller met elkaar communiceren. Een inspectie wordt met de mobiele telefoon in de hand vlot uitgevoerd. Resultaten van de vorige inspectie, openstaande aandachtspunten, het moment van volgende inspectie, zijn voorbeelden van beschikbare informatie. Het schoonmaakpersoneel kan foto’s maken van situaties, deze vastleggen en direct delen. In de ochtend controleert de productie de kwaliteit van de schoonmaak, maakt zo nodig foto’s en plaatst deze in dezelfde app. Het bedrijfsmanagement kan dit alles via deze app doorlopend volgen, als een vorm van domotica, maar dan voor een productiebedrijf.

Productie en schoonmaak
De voedingsindustrie heeft een hoog afbreukrisico als het om hygiëne gaat. De schoonmaak is een belangrijk onderdeel van het bedrijf en de bedrijfsvoering. Dat schoonmaken onlosmakelijk is verbonden met de productie binnen het bedrijf, wordt inmiddels meer erkend. Bedrijven die weten dat de hygiëne niet optimaal is maar niet direct de oplossing zien, vragen Eco2Clean om mee te kijken. De aandacht voor productie en schoonmaak moet van eenzelfde niveau zijn. Heel vaak is het niet-managen van de schoonmaak door de klant het probleem. Om dat te veranderen, moet de klant eerst voor zichzelf vast te stellen hoe alle bedrijfsactiviteiten in de praktijk verlopen. Een simpel voorbeeld met grote gevolgen: de afspraak met de productie is dat de fabriek voor de schoonmaak veegschoon wordt opgeleverd. Maar in de praktijk blijkt dat de schoonmaakmedewerkers dagelijks nog een uur kwijt zijn aan het opruimen van bijvoorbeeld vleesresten en verpakkingsmateriaal, die de productie heeft achtergelaten. Dit betekent dat er een uur minder aan de schoonmaakwerkzaamheden kan worden besteed, wat consequenties kan hebben voor het uiteindelijke hygiëneniveau.

Organiseren schoonmaak
Eco2Clean adviseert bedrijven de schoonmaak zoveel mogelijk in eigen beheer uit te voeren, want eigen schoonmaakmedewerkers zijn directer aan te sturen. Wie aan de slag gaat met het, al dan niet opnieuw, zelf organiseren van de schoonmaak, doorloopt met Eco2Clean drie stappen. Er moet antwoord worden gegeven op een aantal vragen: zijn alle randvoorwaarden aanwezig om goed te kunnen schoonmaken? Zijn de schoonmaakwerkzaamheden in het schoonmaakplan volledig en duidelijk omschreven? In de praktijk wordt gekeken of de werkzaamheden in de goede volgorde en efficiënt worden uitgevoerd. Knelpunten worden dan geregistreerd en besproken. Wanneer de basis van de schoonmaak staat, worden vervolgens verbeterpunten doorgevoerd en nauwgezet door Eco2Clean gevolgd. Na ongeveer een jaar wordt de schoonmaak op basis van alle opgedane ervaringen geoptimaliseerd. Met als eindresultaat een goede balans tussen de kwaliteit en kosten van de schoonmaak.

Linken data
Alle gegevens die verzameld zijn, worden opgeslagen in de software tool HIMS: wat er schoongemaakt moet worden, hoe dit moet gebeuren en wat het resultaat is van die actie. Ook het visuele en microbiologische resultaat van de schoonmaak, taken, personen, de te reinigen machines en het waterverbruik worden vastgelegd. De data die in deze software tool wordt verzameld, kunnen op eenvoudige wijze aan elkaar gelinkt worden waardoor er verbanden kunnen worden gelegd. Een voorbeeld: een machine vertoont altijd een microbiologische afwijking, ongeacht wie deze reinigt. Dan mag er geconcludeerd worden dat de machine door het ontwerp niet optimaal gereinigd kan worden. Hoe meer data er wordt verzameld, des te beter er gestuurd kan worden. Op tijdsbesteding, medewerkers, machines, reinigingsmiddelen en waterverbruik. Met de HIMS-app kan het management dit alles vervolgens op afstand realtime volgen.

Andere benadering schoonmaak
Deze tijd vraagt een andere benadering van de schoonmaak. Vroeger was de schoonmaak een soort black box voor iedereen. De schoonmaakploeg ging aan de slag waarbij je maar hoopte op een goede uitvoering. De eisen vanuit de overheid ten aanzien van voedselveiligheid zijn behoorlijk aangescherpt. Ook de retail vraagt meer en meer inzage in de organisatie van de hygiëne binnen de voor hun producerende bedrijven. Doordat de organisatie en uitkomsten van de schoonmaak op ieder moment volledig inzichtelijk zijn, wordt ook een audit anders beleefd. Gemaakte keuzes op het gebied van hygiëne kunnen goed worden onderbouwd. Een auditor kan uitkomsten daardoor beter plaatsen. Daardoor is niet de auditor maar het bedrijf leidend. 


August 01, 2017

Een Listeria-besmetting: onoverkomelijk of beheersbaar?

In de voedingsindustrie is er altijd kans op een Listeriabesmetting. Maar met een dagelijkse constante productiediscipline, goede reiniging en desinfectie, visuele inspectie na schoonmaak en voortdurende monitoring kan de besmettingsdruk aanzienlijk verminderen.

Regelmatig worden er recalls uitgevoerd vanwege aangetroffen Listeriabesmettingen in voedingsproducten. Lysteria Monocytogenes is een grampositieve, niet sporevormende bacterie die veel voorkomt op rauwe groenten, in ongepasteuriseerde melk, rauwe en gekookte gevogelte, op gefermenteerde vleeswaren en in rauwe en gerookte vis. Eén tot tien procent van de mensen is drager van Listeria. Er is dus een voortdurende druk van besmetting door Listeria vanuit de grondstoffen en andere bronnen in de productieomgeving.

Lysteria Monocytogenes veroorzaakt de ziekte Listeriose, die vooral bij zwangeren en mensen met een verzwakte afweer tot sterfte kan leiden. Ook gezonde mensen kunnen aan de besmetting sterven. In tegenstelling tot andere ziekteverwekkers, groeit deze bacterie bij lagere temperaturen. Listeria vestigt zich, mede daardoor, gemakkelijk in de productieomgeving van levensmiddelen. De bacterie wordt vaak aangetroffen op moeilijk te reinigen oppervlakken. Twee besmettingsbronnen worden zwaar onderschat. Een onvoldoende constante kwaliteit van de schoonmaak en het ontbreken van discipline bij productiemedewerkers en de technische dienst. Oud vuil vormt een zeer groot risico. Denk aan het achterblijven van productresten in machines of op de vloer door een matige of slechte reiniging in combinatie met foutieve constructies van machines en apparatuur.

Bronnen van (her)besmetting
De risico’s op een Listeriabesmetting zijn overal te vinden. Vloerdelen die langdurig vochtig blijven, zijn een paradijs voor Listeria. Dikwijls worden onderdelen juist op de vloer schoongemaakt, wat herbesmetting veroorzaakt. Ook resten verontreiniging die tijdens het schoonmaken op de vloer zijn blijven liggen, en bij het spoelen weer van de vloer opspatten, leiden tot herbesmetting. 
Kruisbesmettingen worden veroorzaakt door transportmiddelen (men name wielen van steekwagens en stapelaars) die in verschillende gebieden binnen de productie gebruikt worden, of door mensen die verschillende productiegebieden betreden. Ook het in gebruik nemen van productieapparatuur die in opslag heeft gestaan vormt een risico als deze niet eerst grondig gedesinfecteerd wordt.
De gevolgen van weinig discipline bij de technische dienst worden vaak onderschat. Besmet of niet gereinigd gereedschap, het loshalen van onderdelen die normaal gesproken vrijwel niet bereikbaar zijn en het menselijke contact met de installatiedelen; ze vormen veelvoorkomende bronnen van besmetting.

Monitoringprogramma
Om een Listeria-besmetting te voorkomen, stelt Eco2Clean samen met de klant en de schoonmaakploeg een beheersplan op. Dit plan bestaat uit de opzet van een klantspecifiek monitoringprogramma, het geven van een gerichte training aan de schoonmaakmedewerkers en het managen van de schoonmaak. Daarbij maakt Eco2Clean gebruik van de zelf ontwikkelde softwaretool HIMS, Dankzij deze samenhangende aanpak kan de aanwezigheid van Listeria vroegtijdig gesignaleerd worden. Een algehele Listeriabesmetting en mogelijke recall kan zo worden voorkomen. 

Voor aanvang van de productie en periodiek ook in het weekend of tijdens andere stilstandperiodes, moet grondig geïnspecteerd worden of de gebruikte apparatuur visueel schoon is. Eventuele afwijkingen moeten zodanig geregistreerd worden dat structurele analyse van deze zwakke plekken mogelijk is. Ook is het van belang de risicoplaatsen vast te stellen en een wekelijks (dus niet eens per maand) bacteriologisch onderzoek op te starten, aangevuld met eens per 3 tot 6 maanden een intensieve hygiëne-inspectie.

Het onderzoek op Listeria doet een bedrijf idealiter niet zelf. Beter is dit te laten uitvoeren door een gespecialiseerd laboratorium. Het vaststellen van deze besmetting is lastig. Bij een besmetting moeten deelmonsters van verzamelmonsters apart onderzocht worden. Daarbij is onderzoek in het gereed product complex, omdat besmettingen zich niet gelijkelijk verdelen over de gehele charge, maar vaak in sterke mate in kleine delen van de partij voorkomen. Bij constatering van een Listeriabesmetting moeten er echt wekelijks microbiologisch controles plaatsvinden.

Middelen
Effectieve middelen voor het bestrijden van Listeria zijn desinfectiemiddelen op basis van perazijnzuur of andere peroxyzuren. Eco2Clean heeft hiervoor verschillende toegelaten middelen, zoals FoodClean DES 40 voor gesloten systemen en watersystemen, en FoodClean DES 41 voor oppervlakken van apparatuur en wanden/vloeren. Daarnaast beschikt het bedrijf over een nieuwe reeks desinfectiemiddelen op basis van organische zuren en peroxyden met een toelating om niet na te spoelen.

Biofilms door Listeria
Bij een Listeria-besmetting is de kans op het ontstaan van biofilms aanzienlijk. Als bijvoorbeeld Pseudomonasbacteriën (veelvoorkomend in drinkwater) door een kwalitatief minder goede schoonmaak achterblijven, kunnen ze een biofilm vormen. Daarin kan zich ook Listeria schuilhouden. Traditionele reinigings- en desinfectiemiddelen zijn vaak niet in staat de structuur van een biofilm kapot te maken en te verwijderen. Eco2Clean beschikt over enzymatische reinigers die biofilms kan behandelen en defi­nitief verwijderen. Om te voorkomen dat een nieuwe biofilm ontstaat, moet de dagelijkse reiniging iets worden aangepast. De biofilm-reiniging moet op periodieke basis worden herhaald. 


November 13, 2016

Praktijk worstelt met inperken veiligheidsrisico’s

Het lijkt zo simpel. Als de structuur en voorwaarden voor de schoonmaak goed vastgelegd, gemonitord, tijdig bijgestuurd en geoptimaliseerd worden, leidt dat tot beheersing van de voedselveiligheidsrisico’s en tegelijkertijd verlaging van de schoonmaakkosten. De praktijk wijst uit dat deze processen bij veel bedrijven onvoldoende doordacht zijn en niet of nauwelijks worden gevolgd. Een gemiste kans.

Op het moment dat een bedrijf de schoonmaak goed organiseert en uitvoert, bepaalt zij zelf de koers en kan daarin navigeren. Er ontstaat rust en overzicht: productie, kwaliteitsdienst en schoonmaak zijn met elkaar in gesprek in plaats van met elkaar in discussie, brandjes blussen komt niet meer voor en ieder is voorbereid op (onaangekondigde) audits. Daarmee kan de volgende stap worden genomen: het vinden van een goede balans tussen risico’s en kosten.

Doorbreek de routine
Hygiëne en schoonmaak staan vaak onderaan het prioriteitenlijstje. In de praktijk zien wij dat schoonmaakprocedures vanuit routine, gewoonte of naar aanleiding van incidenten zijn ontstaan en nauwelijks nog aandacht krijgen. Laat staan dat men zich nog afvraagt of de uitvoering en frequentie van een schoonmaakactiviteit wel noodzakelijk is. Daarover slim nadenken, verbetert de voedselveiligheid én bespaart schoonmaakkosten.

Bij een goed doordacht risicobeheer worden voedselveiligheidsrisico’s verkleind doordat op het juiste moment adequate maatregelen worden genomen. Ook moeten activiteiten die geen directe risico’s voor de voedselveiligheid met zich meebrengen, kritisch tegen het licht worden gehouden. Vaak zijn aanzienlijke optimalisatieslagen mogelijk, zónder dat de risico’s toenemen. Een mooi voorbeeld is de productie van kroketten. Deze worden na productie direct ingevroren en vanuit diepgevroren toestand in hete olie van 180°C afgebakken en vervolgens direct geconsumeerd. Geen besmetting die daar tegenop kan! Moeten de transportbanden vlak voor een vriezer waarin de kroketten vanaf de band diepgevroren worden, daarom helemaal steriel zijn?

Risicoanalyse en monitoren
Ieder bedrijf heeft te maken met een uniek product en unieke omstandigheden. Op basis van historische - bij voorkeur wetenschappelijke - data kan de kwaliteitsdienst vanuit het product analyseren welke incidenten er zich in het verleden hebben voorgedaan en welke micro-organismen deze hebben veroorzaakt. Bij instituten als WUR en TNO worden alle mogelijke voedselveiligheidsincidenten geregistreerd. Bedrijven kunnen daar informatie opvragen over voedselveiligheidrisico’s die zich bij een soortelijk product en omgeving hebben voorgedaan. Deze vanuit de praktijk bewezen voedselveiligheidrisico’s moet je als bedrijf vervolgens monitoren. Risico’s worden daardoor - voordat zij daadwerkelijk tot problemen leiden - ontdekt en met passende maatregelen voorkomen of op zijn minst beheerst.

Listeria op zalm
Een voorbeeld uit de praktijk. Zalm kan besmet zijn met Listeria. Vanuit de vis zelf, maar ook vanuit machines en omgeving. Wanneer één keer per maand vijf monsters in een productieomgeving van 2.000 m2 worden genomen, is dat onvoldoende om inzicht te krijgen in de werkelijke besmettingsdruk van Listeria op het product. Het niet aantreffen van Listeria in deze vijf monsters wil zeker niet zeggen dat er geen Listeria aanwezig is. Er wordt eigenlijk altijd wel een lichte besmettingsdruk aangetroffen. De monsterplaatsen moeten zodanig groot zijn en in een dusdanige frequentie gecontroleerd worden dat deze passen bij de grootte van het bedrijf. Ook is de zone-indeling die een bedrijf hanteert medebepalend hoe er moet worden gecontroleerd. Door deze besmettingsdruk echter wekelijks te monitoren, ontstaat inzicht of de druk toeneemt. Tijdige maatregelen zijn dan mogelijk om erger te voorkomen.

Relevante pathogenen
Bedrijven moeten terug gaan naar de basis. Ieder bedrijf moet alle voor zijn producten relevante risicovolle pathogenen nauwgezet in kaart brengen en monitoren. Het totaal kiemgetal – dat iets zegt over de mate van reinheid - is ook een belangrijke indicator die gevolgd moet worden.In de praktijk komen we bedrijven tegen die de schoonmaak wel regelmatig op het totaal kiemgetal controleren, maar waarvan het product zelf al van nature hoge kiemgetallen heeft. Controle op het totaal kiemgetal is dan minder relevant. Regelmatig controleren op specifieke ziekmakende of bederf veroorzakende micro-organismen zoals Salmonella, Listeria of E. Coli, en minder op het totaal kiemgetal, heeft dan meer toegevoegde waarde. Tenslotte moeten andere risico’s worden uitgesloten middels residu- en allergenenanalyse.

Het volledige artikel is opvraagbaar via info@eco2clean.nl.


April 25, 2016

ILT handhaaft op kwaliteit ADR veiligheidsadviseur en jaarverslag

Dit jaar treedt de ILT handhavend op als de kwaliteit van de ADR veiligheidsadviseur en het jaarverslag van ondernemingen die gevaarlijke stoffen in opslag hebben, tekort schiet. De controles van de ILT zijn erop gericht om na te gaan of de veiligheidsadviseur zijn taken voldoende heeft ingevuld en de naleving van de voorschriften voldoende heeft gecontroleerd. Als blijkt dat aan één of meerdere controle-aspecten niet wordt voldaan, zal de ILT bestuursrechtelijk handhaven. De inspectie kan uiteindelijk besluiten om een dwangsom op te leggen, die kan oplopen tot € 5.000,--. Heeft u een veiligheidsadviseur binnen uw bedrijf aangesteld? 

Aanleiding voor de verscherpte controles is dat de ILT in de praktijk heeft ervaren dat de kwaliteit van de veiligheidsadviseur en het jaarverslag dikwijls tekortschiet. Daarom is in 2014 de Beleidsregel veiligheidsadviseur opgesteld. Hiermee krijgt de inspectie meer mogelijkheden om goed te kunnen handhaven. Als blijkt dat aan één of meerdere controleaspecten niet wordt voldaan, zal de ILT bestuursrechtelijk handhaven.

De inspectie kan uiteindelijk besluiten om een dwangsom op te leggen. Daarvoor zijn de volgende bedragen vastgesteld:
  • Indien een onderneming géén veiligheidsadviseur heeft benoemd: € 5.000.
  • Indien de veiligheidsadviseur niet kan aantonen dat hij zijn taken heeft uitgevoerd en/of niet kan aantonen dat hij heeft gecontroleerd op de praktijken en procedures met betrekking tot de activiteiten van de onderneming: € 2.500.
  • Indien géén jaarverslag is opgesteld over de activiteiten van de onderneming: € 2.500.
  • Indien het jaarverslag niet ingaat op de genoemde activiteiten van de onderneming: € 1.000.

De veiligheidsadviseur heeft de volgende taken: nagaan of de voorschriften worden nageleefd, de onderneming van advies dienen bij werkzaamheden, het opstellen van een jaarverslag voor de bedrijfsleiding en in het geval van een ongeval hierover schriftelijk rapporteren aan de bedrijfsleiding. De veiligheidsadviseur moet in het bezit zijn van het certificaat Veiligheidsadviseur vervoer gevaarlijke stoffen. Hiervoor moet een examen worden afgelegd. Het certificaat is vijf jaar geldig. Voor verlenging moet opnieuw examen worden afgelegd. U hoeft niet zelf een veiligheidsadviseur in dienst te hebben. U kunt ook een ervaren veiligheidsadviseur inhuren die deze taken van u overneemt of die zorgt voor de begeleiding en ondersteuning van de medewerker die binnen uw bedrijf als veiligheidsadviseur is aangesteld.


March 14, 2016

Opnieuw veel Listeria-meldingen in RASFF

Het aantal meldingen van Listeria in het Europese waarschuwingssysteem RASFF was vorig jaar opnieuw hoog. In 2015 waren er 19 meldingen van producten met de gevaarlijke bacterie Listeria monocytogenes die op de Nederlandse voedingsmiddelenmarkt zijn terechtgekomen. Dat is er één minder dan in 2014.

Twee keer is Listeria gedetecteerd in enoki-paddenstoelen uit Zuid-Korea – in 2014 gebeurde dat ook al drie keer. Ook in vleesspiesjes uit Nederland, maar verpakt in Duitsland, werd het pathogeen aangetroffen, net als in Franse worstjes en spiesjes met varkensvlees uit Roemenië en spiesjes met pluimveevlees uit hetzelfde land. In één Listeria-geval ging het om de combinatie van kaas met bacon afkomstig uit Spanje.

Zuivel
Zuivelproducten zijn berucht voor het risico op Listeria. Maar liefst acht grensoverschrijdende incidenten waren er met (rauwmelkse) kaas uit Frankrijk, gemaakt van koe- en schapenmelk. De overige Listeria-besmettingen hadden betrekking op inktvissalade uit de VS en sesampasta uit Turkije.
Gerookte vis is eveneens een bekende bron van Listeria-infecties. In 2014 waren er vijf meldingen over Listeria in gerookte zalm of forel die op de Nederlandse markt waren terechtgekomen. Opvallend is dan ook dat in 2015 helemaal niet gewaarschuwd werd over Listeria in gerookte vis.

Salmonella
Het aantal meldingen over Salmonella dat ook betrekking had op de Nederlandse markt steeg van 35 in 2014 naar 42 in 2015. Categorieën waarin de bacterie veel werd aangetroffen zijn: pluimveevlees (zestien keer), vlees en vleesproducten anders dan pluimveevlees (acht keer) en kruiden en specerijen (acht keer). In maar liefst vier van de gevallen werd ook Listeria aangetroffen. Het totale aantal waarschuwingen over onveilige producten die ook in Nederland werden gedistribueerd nam flink af van 237 in 2014 naar 207 in 2015. Bron EVMI.


February 10, 2016

Aantal Listeria-infecties blijft toenemen

Het aantal gevallen van Listeriose, de ziekte als gevolg van infectie met Listeria monocytogenes, blijft in Europa toenemen. Het aantal gerapporteerde ziektegevallen lag in 2014 16 procent hoger dan in 2013. Dat melden voedselagentschap EFSA en het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). Net als Listeriose neemt ook het aantal meldingen van Campylobacteriose, veroorzaakt door de Campylobacter-bacterie, al sinds 2008 toe. Bron: EVMI. Lees meer.


December 22, 2015

Heeft u voldoende grip op het wasproces van uw emballage?

Het wassen van kratten, fusten en andere vormen van emballage is altijd een aanzienlijke kostenpost binnen voedingsmiddelenbedrijven. De kwalitatieve aspecten van wasprocessen vragen veel aandacht. Door de focus op productie en een veelheid aan andere projecten worden deze processen vaak niet of nauwelijks gemonitord. Eco2Clean heeft daarom de online tool ObServer ontwikkeld, waarmee u de kwaliteit en kosten van uw wasproces op eenvoudige wijze kunt bewaken, analyseren en optimaliseren.

Actueel inzicht en traceerbaarheid
ObServer geeft u op ieder moment actueel inzicht in het functioneren van de machine. Tegelijkertijd legt het systeem de gemeten waarden van de door u gewenste parameters, zoals waterverbruik, temperatuur, aantal gereinigde kratten en chemie vast in een database waarna een analyse snel is gemaakt. Vervolgens kan de eerste stap richting een kostenbesparing worden gezet. U kunt met ObServer inzage geven in de historische gegevens van het wasproces, wat in toenemende mate door de afnemers van de gereinigde emballage wordt gevraagd. Ook voldoet u met deze software tool aan de eis van auditors voor BRC- en IFS-certificering om traceerbaarheid van de omstandigheden van het wasproces. 

Garantie eindresultaat
ObServer garandeert het eindresultaat van uw wasproces doordat er voortdurend inzicht is in alle gegevens. Storingen in wasprocessen doen zich vaker voor dan men denkt. Acute afwijkingen worden per sms of email aan leidinggevenden toegestuurd. Hierdoor zijn zij in staat binnen enkele minuten in te grijpen wanneer dat nodig is. Een belangrijke toegevoegde waarde van ObServer is dat afwijkende patronen in data worden herkend. Storingen worden zichtbaar die anders onopgemerkt zouden blijven. ObServer zorgt naast waardevolle informatie over kosten en kwaliteit ook voor meer bewustwording bij de medewerkers op de werkvloer en het management. Met de beschikbare concrete gegevens ontstaat er over en weer meer begrip waardoor er een dialoog op gang komt die noodzakelijk is voor het kunnen doorvoeren van structurele verbeteringen en daarmee kostenbesparingen.

Het recent gepubliceerde artikel over ObServer met voorbeelden uit de praktijk kunt u aanvragen via a.stel@eco2clean.nl.


 


 


November 04, 2015

NVWA: uitsluitend ‘rood’ bij acuut gevaar voedselveiligheid

De NVWA gaat bij de openbaarmaking van inspectieresultaten de aanduiding ‘rood’ uitsluitend nog gebruiken als er een acuut risico is voor de voedselveiligheid. Bedrijven die onder verscherpt risico staan zonder dat er zo’n acuut risico is, worden niet langer met ‘rood’ afgebeeld, maar met ‘oranje’. Het gebruik van de kleuren in de openbare rapportages van de inspectieresultaten wordt aangepast omdat ‘rood’ bij veel mensen de associatie oproept met stoppen en dus het direct sluiten van een bedrijf. Bron  EVMI. Lees meer..


November 04, 2015

Biofilms: onzichtbare bedreiging voor de kwaliteit van uw producten

Het is bekend dat biofilms een bedreiging kunnen vormen voor technische installaties en de houdbaarheid en kwaliteit van producten beïnvloeden. Pas de laatste jaren komt er meer inzicht in het ontstaan en de ontwikkeling van biofilms in relatie tot de kwaliteit van producten in de voedingsmiddelenindustrie. Om biofilms tegen te gaan of te verwijderen, zijn speciale enzymatische reinigers ontwikkeld.

Wat is een biofilm?
Een biofilm bestaat uit een laag micro-organismen omgeven door zelf geproduceerd slijm, vastgehecht aan een oppervlak. Omdat deze laag veel water bevat, is een met biofilm bedekte ondergrond gelei-achtig en glad. Biofilms kunnen ontstaan op oppervlakken die niet optimaal gereinigd zijn. Het type materiaal en de mate van ruwheid van het oppervlak kan de kans op het ontstaan ervan vergroten.

Opbouw netwerk door micro-organismen
De micro-organismen in een biofilm zijn in staat om een netwerk te vormen van eiwitten en polymeren (vaak polysachariden). De netwerken worden gebouwd door bepaalde typen micro-organismen. Bekend zijn vele Pseudomonas typen die niet direct schadelijk zijn voor de productkwaliteit,maar ook Listeria kan een biofilm vormen. Werkelijke schade wordt veroorzaakt door andere micro-organismen waaraan een biofilm ook ‘huisvesting’ biedt,die wél besmetting kunnen veroorzaken, zoals Entero’s of melkzuurbacteriën. De micro-organismen in een biofilm zijn niet allemaal statisch gebonden aan het netwerk. Nadat ze het netwerk zijn binnengegaan om ‘bescherming’ te zoeken, kunnen ze op een zeker momenthet netwerk ookweer verlaten. Een biofilm is dus een soort schuilplaats voor bepaalde micro-organismen wanneer de omstandigheden erbuiten ongunstig zijn. 

Enzymatische reinigers effectief tegen biofilms
Om biofilms tegen te gaan of te verwijderen, zijn speciale enzymatische reinigers ontwikkeld. Een biofilm heeft een dusdanige structuur waardoor traditionele reinigings- en desinfectiemiddelen vaak niet in staat zijn deze kapot te maken en te verwijderen. Logen en zuren hebben niet veel invloed op de film zelf. Wanneer een biofilm zich eenmaal heeft gevormd, kunnen ook oxiderende stoffen als actief chloor deze maar in beperkte mate afbreken. Met een relatief eenvoudige testmethode kan een oppervlak worden gecontroleerd op de aanwezigheid van biofilm. Wanneer aanwezig, kan deze met enzymatische reinigers worden behandeld en definitief worden verwijderd. Enzymatische reinigers zijn 100% natuurlijk en afbreekbaar en daarmee veilig voor uw mensen en materialen.

Toename houdbaarheid product
Om te voorkomen dat een nieuwe biofilm ontstaat, dient de dagelijkse reiniging iets te worden aangepast en de biofilm-reiniging op periodieke basis te worden herhaald. Als de biofilm is verwijderd van oppervlakken die in direct contact komen met het product, zal veelal blijken dat door een lagere initiële besmetting de houdbaarheid van uw product zal toenemen: een winst dat zich direct laat vertalen in geld.

Eco2Clean werkt nauw samen met Realco België, dat reeds meer dan 20 jaar expertise heeft op het gebied van enzymatische oplossingen.


October 06, 2015

Kwaliteit schoonmaak versus voedselveiligheid

Met inzicht in kosten en kwaliteit kan het management ook in het schoonmaakproces gericht sturen op het borgen van voedselveiligheid. Bedrijven realiseren zich te weinig dat zij een betere hygiëne kunnen realiseren door de schoonmaak goed te managen. Risico’s worden verminderd, waarbij tegelijkertijd kosten worden bespaard.

Hoewel schoonmaken belangrijk wordt gevonden voor het leveren van een veilig product, wijst de praktijk uit dat er bij veel bedrijven minder aandacht voor is. Weliswaar is er volop aandacht voor hygiënisch werken tijdens de productie, maar niet voor de kwaliteit van de schoonmaak erna. Het managen van het kritische schoonmaakproces kan in veel gevallen een stuk professioneler. In een schoonmaakplan ontbreekt het vaak aan structuur. Ook is in een bedrijf niet altijd de expertise aanwezig voor een goede aansturing en controle van de schoonmaakmedewerkers. De basis voor een goede schoonmaak is een efficiënte organisatie en gedisciplineerde uitvoering door de schoonmaakmedewerkers, met een voortdurend inzicht in kwaliteit en kosten.

Schoonmaak managen
Om als management goed te kunnen sturen op de kwaliteit en kosten van de schoonmaak, is het nodig om actueel inzicht te hebben in alle aspecten en in welke mate ze elkaar beïnvloeden.
In de voedingsindustrie is de schoonmaak tot in de kleinste details beschreven, maar op papier komt een onderlinge samenhang niet of veel te weinig tot uitdrukking. Voor Eco2Clean was dat aanleiding om de complexiteit van de schoonmaak te verwerken in de softwaretool HIMS, dat staat voor Hygiene Information Management System, en online registratiesystemen voor waterverbruik te ontwikkelen.
Een goede risico-inventarisatie van de productveiligheid in relatie tot schoonmaak vormt de basis.
Daaruit ontstaat een lijst met kritische punten. Er moet nagedacht worden over welke aspecten te gaan meten en over de wijze en frequentie van de metingen. De grootte van de locatie en de gevoeligheid van de producten die geproduceerd worden, zijn bepalend voor het aantal monsterplaatsen en de frequentie van bemonstering. Ook moet bepaald worden hoe deze aspecten geborgd worden. Dat kan bijvoorbeeld door een visuele of bacteriologische inspectie. Het vastleggen van de uitkomsten van deze inspecties levert belangrijke trendanalyses op, die waardevolle informatie bevatten voor de huidige situatie en voor de toekomst van belang zijn.

Periodieke rapportages
Op basis van alle meetresultaten kunnen periodieke rapportages worden samengesteld over de kwaliteit van de schoonmaak. Daaruit blijkt of besparingen en verbeteringen kunnen worden doorgevoerd en of ze niet leiden tot afbreuk van het gewenste kwaliteitsniveau. Door regelmatig met alle betrokken partijen - directie, productie-management, kwaliteitsdienst, technische dienst, schoonmaak - de belangrijkste elementen uit deze rapportages te bespreken en verbeterprojecten op te starten, kan een bedrijf de kwaliteit van schoonmaak aanzienlijk verbeteren en kosten besparen. Ook behoort het regelmatig brandjes blussen tot het verleden. 
Doordat de organisatie en uitkomsten van de schoonmaak op ieder moment volledig inzichtelijk zijn, wordt ook een audit anders beleefd. Gemaakte keuzes op het gebied van hygiëne kunnen goed worden onderbouwd. Een auditor kan uitkomsten daardoor beter plaatsen. Daardoor is niet de auditor maar het bedrijf leidend. Maar uiteindelijk is de cultuur binnen een bedrijf allesbepalend: er moet een voortdurende aandacht en wil zijn om verbeteringen in de hygiëne door te voeren.

Case De Menken Keuken
Vleeswaren- en saladefabrikant De Menken Keuken in Sassenheim is een goed voorbeeld van een bedrijf dat grote waarde hecht aan een goede kwaliteit van de schoonmaak. Menken had de schoonmaak in eigen beheer. De kwaliteit bleek ondanks de nodige inspanningen op een aantal punten minder goed beheersbaar. Het bedrijf besteedde daarop in 2012 het schoonmaken uit. Eco2Clean werd eindverantwoordelijk voor de hygiëne en leverde de middelen, mensen en softwaretool HIMS. Inmiddels is Eco2Clean bij Menken verantwoordelijk voor de schoonmaak van drie afdelingen. 
Bij de afdelingen Snijlijn, Mengerij en Sauzen zijn duidelijke verbeteringen gerealiseerd in de visuele en bacteriologische resultaten. De schoonmaak heeft daar een constante, hoge kwaliteit. Ook hebben een effectievere manier van schoonmaken, het monteren en demonteren door de schoonmaakploeg in plaats van door de productie en minder storingen gezorgd voor meer productietijd. Dat heeft een aanzienlijke kostenbesparing opgeleverd. Belangrijke voorwaarde om deze resultaten te realiseren, was de aansturing van de schoonmaakploeg. Die werkt vaak ’s nachts en heeft daardoor weinig contact met de productie. Door een goedgetrainde schoonmaakploeg, die regelmatig wordt gecontroleerd door zowel de productie zelf als door de kwaliteitsdienst én periodiek door gespecialiseerde hygiëne-adviseurs van Eco2Clean, in combinatie met een goed management- en rapportagesysteem (HIMS), is de communicatie over afwijkingen sterk verbeterd en worden eventuele tekortkomingen zowel op korte als lange termijn opgelost.

Historische gegevens op alle niveaus zijn op ieder moment beschikbaar. Hierdoor is een goede analyse mogelijk van de slecht scorende objecten en kunnen gerichte verbeterprogramma’s worden ingezet. Dit leverde een situatie op waarin weloverwogen keuzes worden gemaakt en kostenbesparingen zijn gerealiseerd. De Menken Keuken is verzekerd van een constante kwaliteit van zijn hygiëne en kan zich daardoor focussen op zijn kernactiviteiten.


September 07, 2015

Focus voedselveiligheids-standaarden op transparantie en fraude

Voedselveiligheidsstandaarden werden tijdens het VMT Food Event in de tweede sessie van Theater Waarmaken besproken. Wat zijn daar de ontwikkelingen, in bijzonder bij de BRC versie 7?

“Het vertrouwen moet nog teruggewonnen worden”, zegt Marcel Tijhuis, Managing Consultant Précon Food Management. “Vertrouwen is een issue, en de audit-druk is er niet minder op geworden. Incidenten en maatschappelijke thema’s bepalen de inhoud van standaarden.” Bron: VMT. Lees meer.


April 20, 2015

De wereldwijde voedingsindustrie wordt als nooit te voren uitgedaagd

Het versterken van vertrouwen in voedsel wordt steeds belangrijker in een klimaat waarin het geloof in voedselproducten, verwerkers en retailers - en zelfs overheden - is geschaad door omvangrijke schandalen. Van melamine in babymelk tot genetisch gemodificeerde vervuilde gewassen tot vervalste wijn, incorrecte labeling van producten en duurzame en ethische zaken, de voedingsmiddelenindustrie wordt als nooit tevoren uitgedaagd.

Het vertrouwen in voeding is gedestabiliseerd en om die reden willen consumenten meer weten over de voeding die ze zelf en hun kinderen eten. Hun vertrouwen is niet langer vanzelfsprekend en er komen steeds meer vragen. Het is een volksgezondheidsonderwerp, een omvangrijk politiek issue en een substantieel risico voor voedingsmiddelen bedrijven en overheden die dit niet goed weten te organiseren. Bron: PWC. Lees verder.


April 10, 2015

Eindrapportage Taskforce: Voedselvertrouwen is verantwoordelijkheid nemen

Het bedrijfsleven en de overheid hebben in de Taskforce Voedselvertrouwen, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid en op hun eigen werkterrein, gewerkt aan versterking van de borging van voedselveiligheid en voedselintegriteit. Omdat de voedselketen een internationaal netwerk is, en enkele maatregelen meer effect hebben in internationaal verband, is ook aansluiting gezocht bij internationale ontwikkelingen.

In de eindrapportage van de Taskforce treft u de resultaten aan van de zeventien acties, uitgewerkt langs de zes hoofdthema’s, waaronder vastgestelde criteria voor kwaliteitssystemen om de borging van voedselveiligheid en voedselintegriteit in de keten te verbeteren. Bron: Rijksoverheid.


April 10, 2015

Extra controles NVWA op visverwerkende bedrijven

Bedrijven in de visproductieketen kunnen komend jaar rekenen op extra controles door de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit (NVWA). Dat schrijft minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in een brief aan de Tweede Kamer naar aanleiding van een rapportage van de NVWA. In 2014 heeft de NVWA de hele visproductieketen beoordeeld. In totaal gaat het om 399 bedrijven. Bij 55% van de bedrijven werden afwijkingen geconstateerd. 

De bedrijven worden op grond van de inspectie resultaten ingedeeld in een kleur (wit = geen recente gegevens bekend, rood = harde maatregelen nodig, oranje = op onderdelen verbeteringen nodig, groen = naleving in orde). Momenteel zijn 174 van de bedrijven ingedeeld in de categorie ‘groen’, 217 van de bedrijven in de categorie ‘oranje’. In de categorie ‘oranje’ zitten alle bedrijven waar afwijkingen zijn geconstateerd. Dit betekent niet dat deze afwijkingen direct een gevaar voor de volksgezondheid met zich meebrengen en/of dat dit structurele afwijkingen zijn. Maar de afwijkingen moeten wel hersteld worden. 59 bedrijven die in de categorie ‘oranje’ zitten (15%) krijgen extra inspecties omdat er sprake is van meerdere afwijkingen en/of afwijkingen die na langere tijd nog niet hersteld zijn.
 
Ook is er één bedrijf (Foppen uit Harderwijk, red.) dat nu in de categorie ‘rood’ valt. Bij dit laatste bedrijf loopt momenteel een intensief traject waarbij de NVWA het bedrijf in korte tijd herhaaldelijk (wekelijks) inspecteert en maatregelen zoals bestuurlijke boetes neemt om ervoor te zorgen dat het bedrijf ofwel voldoende gaat naleven of dat andere stringente maatregelen nodig zijn, zoals het definitief intrekken van de erkenning.

Bij ernstige tekortkomingen die een gevaar voor de volksgezondheid vormen, kan de NVWA direct ingrijpen, bijvoorbeeld door het productieproces stil te leggen. Zie voor meer informatie: Rapportage inspecties NVWA bij visverwerkende bedrijven. Bron: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 10/02/15.
 


February 12, 2015

Eco2Clean ontzorgt Menken

Vleeswaren- en saladefabrikant Menken heeft gekozen voor een totale ontzorging door Eco2Clean op het gebied van hygiëne. Eco2Clean is eindverantwoordelijk voor de hygiëne en levert de middelen, mensen en de software tools. Zo kan Menken zich focussen op haar kernactiviteiten.

Eco2Clean zorgt voor de hygiëne in de voedingsmiddelenindustrie. “Hygiëne is voor ons meer dan alleen schoonmaken”, zegt directeur Gert Visscher. “ Dit begint met een goede basis, namelijk een efficiënte organisatie en een gedisciplineerde uitvoering door de schoonmaakmedewerkers. Daarnaast geven we inzicht in de kwaliteit en de kosten. Zo ondersteunen we bedrijven om de hygiëne te verbeteren en te borgen. Klanten kunnen daarbij uit verschillende hygiënezorgvarianten kiezen, waaronder totale ontzorging. ”

Grip
Menken is een van de eerste voedingsfabrikanten die in 2011 heeft gekozen voor deze totale ontzorging van Eco2Clean. “Onze eigen medewerkers focussen zich bij voorkeur op de productie. Het schoonmaken gebeurt aan het einde van de dag en dan willen ze eigenlijk het liefste naar huis”, vertelt directeur Quint Menken. “Nu we de schoonmaak hebben uitbesteed, gebeurt het professioneler en met meer toewijding.” Eco2Clean huurt voor de schoonmaak bij Menken het schoonmaakbedrijf PSR in. De medewerkers van PSR worden door Eco2Clean aangestuurd en ondersteund. “We merken dat Eco2Clean meer grip heeft op het proces”, zegt Quint. “Daardoor wist Eco2Clean de bacteriologische waarde al snel terug te brengen van 1,2 naar waarden tussen de 0,5 en 1. Dat was voor ons aanleiding om de lat hoger te leggen en te streven naar waarden onder de 0,5. De laatste maanden is dat ook gelukt. Het is nu zaak om dat niveau vast te houden.”

Perfectioneren
Eco2Clean houdt grip op het schoonmaakproces door gebruik te maken van het zelf ontwikkelde softwareprogramma HIMS. “Hygiëne is een continu proces”, vertelt Gert. “In ons hygiëneplan leggen we een goede basis. Vervolgens gebruiken we HIMS om knelpunten aan het licht te brengen en de schoonmaak te verbeteren.” In HIMS komt alle relevante informatie samen. Alle schoonmaakactiviteiten worden in dit systeem vastgelegd en gepland. De uitvoering en de kwaliteit worden op een eenvoudige wijze teruggekoppeld. Ook is het een hulpmiddel om de dagelijkse communicatie tussen de schoonmaakploeg en de productie of technische dienst op gestructureerde wijze vast te leggen. En natuurlijk worden ook de microbiologische resultaten vastgelegd. “Zo brengen we de knelpunten in de schoonmaak op een professionele manier in kaart”, vertelt Gert. “De gegevens worden op een betrouwbare en statistisch verantwoorde wijze geanalyseerd. Daaruit komen verbeterpunten waarmee we de schoonmaak op de lange termijn verder kunnen perfectioneren.” HIMS is door alle geautoriseerde medewerkers dagelijks te raadplegen. Daarnaast ontvangt de klant van Eco2Clean maandelijks een overzicht van de belangrijkste parameters en bevindingen.

Samen
Quint merkt dat de samenwerking met Eco2Clean goed verloopt. “Eco2Clean geeft ons het gevoel dat we er samen een succes van moeten maken. Elke ochtend ziet de productie in HIMS wat de schoonmaakploeg gedaan heeft en waar zij tegenaan gelopen is. De productie noteert op welke punten de schoonmaak eventueel verbeterd kan worden en kan daar foto’s bijvoegen. Zo houden we elkaar dagelijks scherp.” Quint vindt het bovendien prettig dat de schoonmaakploeg precies aangeeft wat de medewerkers van Menken kunnen doen om het schoonmaakproces structureel te verbeteren. “De productiemedewerkers moeten de lijn natuurlijk opgeruimd achterlaten. in het beginlagen er veel kabels op de grond. De manager van de schoonmaakploeg heeft de technische dienst gevraagd om deze hoger te hangen. Bovendien denkt Eco2Clean mee over praktische en professionele oplossingen. Een voorbeeld is de carpaccio die aankoekt op de machines. Eco2Clean heeft voorgesteld om de betreffende lijnen direct na de productie in te spuiten met een speciale gel. Daaruit blijkt echt het vakmanschap. Voor de productiemedewerkers is dat een kleine moeite. Voor de schoonmaakploeg scheelt dat veel werk en het geeft een beter resultaat.”

Kosten
Quint vindt het bovendien prettig dat dat Eco2Clean de kosten goed in de hand houdt. “Ook dat is een voordeel van het softwarepakket HIMS”, vertelt Gert. “HIMS meet namelijk ook factoren zoals de tijd, het watergebruik en het chemiegebruik. Zo hebben we een goed inzicht in de mogelijkheden om de kosten te verlagen.” Quint vertelt dat de kosten van de schoonmaak ongeveer gelijk zijn gebleven. “En het resultaat is verbeterd. Dus we zijn er echt op vooruit gegaan.” Ook profiteert Menken nu van de expertise en ruime, praktische ervaring van Eco2Clean. “Ik merk echt in alles dat we nu werken met vakspecialisten. Vroeger spoten we bijvoorbeeld alles af met een hogedrukspuit. Dat is niet goed, want daardoor vernevelt al het vuil. Bovendien werken we met machines die steeds geavanceerder zijn. De hogedrukspuit tast deze machines aan. Het schoonmaakbedrijf is veel meer aan het boenen en aan het poetsen. Daardoor leveren ze een schonere fabriek op en we hebben nu minder storingen bij de opstart.”

Hygiëne naar hoger plan
Eco2Clean doet nu de schoonmaak van de afdeling Snijlijn vleeswaren. Quint wil ook de schoonmaak van de begane grond gaan uitbesteden aan Eco2Clean. “Op de begane grond produceren we salades en vleeswaren”, vertelt hij. “Qua schoonmaak zijn dit ingewikkelde processen. Er worden namelijk veel verschillende soorten producten geproduceerd die allemaal voor een ander soort vervuiling zorgen. Eco2Clean heeft de deskundigheid en het vakmanschap in huis om dit op een professionele manier aan te pakken. Samen met Eco2Clean zijn we in staat om de hygiëne in de hele fabriek naar een hoger plan te brengen.”


October 31, 2014

Hygiëne onderdeel veiligheidssysteem

De voedingsbranche heeft de afgelopen jaren te maken gehad met grote schandalen. De meest opvallende was de uitbraak van Salmonella Thompson, veroorzaakt door het eten van besmette gerookte zalm. De Tweede Kamer heeft naar aanleiding van de problemen rond voedselveiligheid op 3 september jl. een Rondetafelgesprek over dit thema georganiseerd, met deelnemers uit wetenschappelijke hoek, toezichthouders en het bedrijfsleven. Uitgangspunt van dit gesprek was dat consumenten recht hebben op veilig voedsel.

Strengere kwaliteitseisen
Om voedselinfecties en -vergiftigingen te voorkomen, is hygiëne een cruciaal onderdeel van het veiligheidssysteem in de voedingsindustrie. De overheid stelt steeds strengere kwaliteitseisen aan voedselproducerende en -verwerkende bedrijven. Het aantal externe kwaliteitscontroles en audits neemt toe. Onze verwachting is dat straks van u geëist wordt dat u altijd op auditniveau actief bent. De kwaliteit van de hygiëne binnen een bedrijf verbetert en wordt geborgd door een goede monitoring van de schoonmaakactiviteiten. Wij kunnen u daarbij ondersteunen.


September 15, 2014

Nieuwe GHS-normering

Met de invoering van de GHS-normering wordt één wereldwijd geharmoniseerd systeem voor de gevaarsindeling van stoffen gerealiseerd. Vanaf 1 juni 2015 is het indelen, etiketteren en verpakken van chemische stoffen en mengsels volgens de EU-GHS/CLP-normering verplicht.

Gewijzigde gevaarsindeling
Belangrijk voor u is te realiseren dat een product met een aangepaste gevaarsindeling en dus een gewijzigd etiket niet betekent dat de samenstelling van het product is gewijzigd, maar dat de stoffen van het product door de GHS-normering anders zijn ingedeeld.
De gevaarsindeling bepaalt welke gevarenpictogrammen en gevaarsaanduidingen en aanbevolen voorzorgsmaatregelen op het etiket moeten voorkomen. Volgens de nieuwe GHS-normering zullen sommige stoffen een andere indeling en daarmee nieuwe etikettering krijgen.

Gefaseerde invoering nieuwe etikettering
Het aanpassen van de etiketten naar de nieuwe GHS-normering moet zorgvuldig plaatsvinden. De nieuwe etikettering zal daarom gefaseerd door ons worden ingevoerd. U zult voor een bepaalde tijd producten met nieuwe en oude etikettering ontvangen. Uiterlijk 1 juni 2015 zullen alle producten voorzien zijn van een etiket volgens de nieuwe GHS-normering.
 



September 15, 2014

Akkoord over afschaffing productschappen

De Tweede Kamer heeft ermee ingestemd om de product- en bedrijfschappen (PBO) per 1 januari 2015 op te heffen. Dat maakt dat de heffingen die ondernemers verplicht moesten betalen aan de PBO’s dan komen te vervallen. Voor hen betekent dit een lastenverlichting van zo’n 220 miljoen euro. Bron: evmi. Lees meer.


September 10, 2014